ประเพณีสงกรานต์ หรือบุญเดือน 5 ถือเป็นประเพณีขึ้นปีใหม่ของไทย เริ่มตั้งแต่วันที่ 13-15 เมษายน คำว่าสงกรานต์เป็นคำสันสกฤตแปลว่า การย้ายที่ เคลื่อนที่ เปลี่ยนผ่าน ซึ่งตรงกับทางโหราศาสตร์ที่ว่า วันสงกรานต์จะเป็นช่วงเวลาที่พระอาทิตย์เคลื่อนจากราศีมีนเข้าสู่ราศีเมษ
ในโอกานี้มีการทำบุญสงกรานต์ พิธีสรงน้ำพระพุทธรูป พระภิกษุสงฆ์ และรดน้ำผู้ใหญ่ที่นับถือเพื่อความร่มเย็นเป็นสุข โดยจะใช้ฮางฮดในการสรงน้ำ โดยฮางฮดเป็นคำในภาษาถิ่นอีสาน คำว่าฮางหมายถึงรางน้ำไม้ที่ขุดเป็นร่องสำหรับรองน้ำ คำว่าฮดหรือหด หมายถึง รด,สรง จึงรวมหมายถึงรางรดน้ำสรง เพื่อความเป็นสิริมงคลตามแบบฉบับวิถีอีสานดั้งเดิม เป็นการชำระล้างสิ่งไม่ดี รับความสุขรับปีใหม่ไทยไปด้วยกัน
ทั้งนี้ฮางฮดน้ำนิยมแกะสลักจากไม้เนื้อแข็งเป็นรูปพญานาค สะท้อนนัยยะการให้ความสำคัญแก่สัตว์ประเภทนี้ ทั้งในฐานะผู้เคยอุปัฏฐากพระพุทธเจ้าในสมัยพุทธกาล และความเชื่อของชาวบ้านในท้องถิ่น ที่เชื่อว่าพญานาคเป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์
วันสงกรานต์ประจำปี 2569 วัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร พระอารามหลวง อ.ธาตุพนม จ.นครพนม จึงได้สืบสานตำนานศรัทธาแห่งลุ่มน้ำโขง เชิญชวนศาสนิกชาวพุทธไทย-ลาว และนักท่องเที่ยวร่วมสัมผัสความงดงามของฮางฮดน้ำหรือพิธีฮดสรง ซึ่งเป็นประเพณีเก่าแก่ชาวอีสาน ที่สืบทอดกันมาตั้งแต่สมัยอาณาจักรล้านช้าง
โดยหลังจากได้กราบสักการะองค์พระธาตุพนม อธิษฐานขอพรเนื่องในวันปีใหม่ไทยแล้ว ศาสนิกชาวพุทธยังได้ร่วมสรงน้ำพระผ่านฮางฮดน้ำ ที่ใช้สำหรับสรงน้ำพระภิกษุในพิธีเถราภิเษก เพื่อเลื่อนสมณศักดิ์หรือทำบุญอายุ เชื่อว่าเป็นสะพานพญานาคเชื่อมโลกกับสรวงสวรรค์เพื่อความสิริมงคล และยังใช้สรงน้ำพระพุทธรูปหรือพระธาตุสำคัญในประเพณีสงกรานต์อีกด้วย
การจัดงานฮดน้ำประเพณีโบราณของวัดพระธาตุพนม มีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ซึ่งมีพุทธศาสนิกชนเดินทางมาสักการะองค์พระธาตุพนม สิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมือง เพื่อขอพรเสริมสิริมงคลแก่ชีวิตในช่วงขึ้นปีใหม่ไทย ในทุกๆปีจะมีนักท่องเที่ยวจากทั่วสารทิศ โดยเฉพาะพี่น้องจาก สปป. ลาว เดินทางมาร่วมงานอย่างคับคั่ง.
