ปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีภัยเงียบที่อันตรายเกิดจากการกินปลาน้ำจืด มีเกล็ดดิบ ทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังในตับซึ่งนำไปสู่มะเร็งท่อน้ำดี ซึ่งปัญหาที่พบในภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคเหนือที่คอยคุกคามชีวิตคนอีสานมาอย่างยาวนาน
ที่หอประชุมสุริยะจันทร์ วิทยาลัยเทคนิคมหาสารคาม จังหวัดมหาสารคาม นายกองเอก เสนีย์ มะโน รองผู้ว่าราชการจังหวัดมหาสารคาม เป็นประธานเปิดงาน “มหกรรมคนอีสานรุ่นใหม่ ปลอดพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี : แซ่บสุก เซฟชีวิต (ISAN ZERO OV)” ซึ่งจังหวัดมหาสารคามร่วมกับสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม สถาบันวิจัยมะเร็งท่อน้ำดี มหาวิทยาลัยขอนแก่น และภาคีเครือข่าย จัดขึ้นเพื่อรณรงค์สร้างความตระหนักรู้ในการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี โดยมีผู้บริหารหน่วยงานภาครัฐ บุคลากรสาธารณสุข คณาจารย์ นักเรียน นักศึกษา และภาคีเครือข่ายจากสถานศึกษาต่าง ๆ
นายกองเอกเสนีย์ มะโน รองผู้ว่าราชการจังหวัดมหาสารคาม กล่าวว่า ความคืบหน้าในเรื่องนี้ หน่วยงานในพื้นที่ได้เร่งทำความเข้าใจกับประชาชน พร้อมเน้นย้ำสาเหตุหลักของโรคพยาธิใบไม้ตับว่าเกิดจากการบริโภคปลาดิบ หรืออาหารที่ปรุงไม่สุกตามหลักสุขาภิบาล โดยเฉพาะวิถีการกินของพี่น้องชาวอีสาน และพฤติกรรมการบริโภคในยุคปัจจุบันที่เร่งรีบ เช่น การรับประทานส้มตำที่ใส่ปลาร้าสำเร็จรูปที่อาจยังไม่ได้มาตรฐาน หรือขาดการตรวจสอบสุขลักษณะที่ดี
อย่างไรก็ตาม ทางจังหวัดมองว่ากรณีดังกล่าวถือเป็นโอกาสสำคัญในการ “พลิกวิกฤตให้เป็นโอกาส” ด้วยการเดินหน้ารณรงค์สร้างความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้อง เพื่อเร่งลดจำนวนผู้ป่วยโรคมะเร็งท่อน้ำดีที่มีสาเหตุมาจากพยาธิใบไม้ตับ ซึ่งนับเป็นโรคที่มีอัตราการเสียชีวิตสูงที่สุดในกลุ่มชายไทย
สำหรับประชาชนที่กังวลว่าตนเองอาจได้รับเชื้อ ขณะนี้ทางกระทรวงสาธารณสุขมีชุดตรวจพยาธิใบไม้ตับที่สะดวกและรวดเร็ว คล้ายกับการตรวจหาเชื้อโควิด-19 หากตรวจพบตั้งแต่ระยะแรกเริ่มจะสามารถรับประทานยารักษาให้หายขาดได้ แต่สิ่งสำคัญคือต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรมไม่กลับไปบริโภคอาหารดิบซ้ำอีก
นอกจากนี้ ยังได้กำชับให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องลงพื้นที่ควบคุมดูแลผู้ประกอบการ ร้านค้า และผู้ผลิตปลาร้าหรืออาหารปรุงสำเร็จในพื้นที่อย่างเข้มงวด เพื่อให้ได้มาตรฐานความปลอดภัย และคุ้มครองผู้บริโภคอย่างจริงจัง โดยขอความร่วมมือจากทุกภาคส่วนร่วมมือกันป้องกันและหยุดยั้งโรคร้ายนี้อย่างยั่งยืน.
นายดนัย หวังบุญชัย ผู้จัดการแผนงานสื่อศิลปวัฒนธรรมสร้างเสริมสุขภาพ สสส. กล่าวว่า คนอิสานรุ่นใหม่ปลอดพยาธิใบไม้ในตับ จริงแล้วทางศูนย์วิจัยท่อน้ำดีและ สสส. ออกแบบไว้ มีกลุ่มเป้าหมาย มี2กลุ่ม คือ 1.กลุ่มคนรุ่นใหม่อายุระดับมัธยมปลายถึงมหาวิทยาลัยซึ่งกำลังเข้าสู่วงจร ในเรื่องของพยาธิใบไม้ดิบ ตับ การเข้าสู่วงจรพยาธิใบไม้ในตับ จากกกินอาหารดิบ ทำอย่างไร ถึงจะสกัดกั้นคนรุ่นใหม่เข้าสู่วงจรพยาธิใบไม้ตับ เป็นที่ทราบกันว่า หากไม่มีการถ่ายพยาธิ ออกจะมีการฝังตัวในร่างกายในท่อน้ำดี ในตับ 10-15ปีจะกลายเป็นมะเร็งท่อน้ำดี ซึ่งจกะรักษายากฉะนั้นต้องสกัดกั้นตั้งแต่คนรุ่นใหม่ตั้งแต่อายุ 15-25 ปี ที่เป็นคนเริ่มต้นเข้าสู่วงจร ให้มีภูมิคุ้มกันมีความรู้ ความเข้าใจ ว่าอันตราย ของการกินดิบที่นำไปสู่พยาธิใบไม้ในตับคืออะไร ผู้บริโภคจะมีการปรับเปลี่ยนทัศนคติ ที่เข้าในในเรื่องสุขภาพมากขึ้น เพราะสิ่งที่เห็นปัจจุบัน วัฒนธรรมการกิน
ดิบจากคนรุ่นใหม่ หรือเมนูยอดฮิตที่ อาจจะเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เกิดพยาธิใบไม้ในตับคือส้มตำปลาร้า แต่ไม่ได้โทษส้มตำปลาร้าทุกเมณู แต่ว่าเมณูจะมีการปนเปื้อนของสิ่งที่เรียกว่า เป็นเรีบกว่า ต่อนปลาดิบสุกๆดิบๆ กรรมวิธีแบบนี้ ไม่ใช่กรรมวิธีแบบดั่งเดิม ของการทำปลาร้า การปนแบบนี้ ผู้บริโภค หรือคนรุ่นใหม่ไม่รู้ตัวเลยเพราะว่ามักจะซื้อกินจากร้านร้า จากชุมชน ขณะเดียวกันสสส.ได้ให้ความสำคัญกับ Gen Zหรือคนรุ่นใหม่ น่าจะคุยด้วยกันกับวัยเดียวกันด้วยสื่อ ที่จะสามารถสามารถสื่อสารกันรู้เรื่อง
รองศาสตราจารย์ ดร.วัชรินทร์ ลอยลม รักษาการแทนผู้อำนวยการสถาบันวิจัยมะเร็งท่อน้ำดี มหาวิทยาลัยขอนแก่น กล่าวว่า การจัดงานครั้งนี้จัดขึ้นภายใต้แนวคิด “Gen Health x Gen Z รวมพลัง ISAN ZERO OV” เพื่อตอบโจทย์การแก้ไขปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ซึ่งยังเป็นปัญหาสุขภาพสำคัญของประชาชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยมีสาเหตุหลักจากพฤติกรรมการบริโภคปลาน้ำจืดดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ จึงมุ่งรณรงค์ให้ประชาชน โดยเฉพาะเยาวชนคนรุ่นใหม่ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสู่การ “กินสุก ปลอดภัย ไร้พยาธิ” อย่างต่อเนื่องและยั่งยืน การดำเนินงานมีวัตถุประสงค์สำคัญ 3 ประการ ได้แก่ การสร้างความตระหนักรู้ในการป้องกันโรคผ่านการบริโภคอาหารปรุงสุก การส่งเสริมการผลิตสื่อรณรงค์ที่เข้าถึงกลุ่มเยาวชนผ่านกิจกรรม “แซ่บสุก เซฟชีวิต” และเวที ISAN ZERO OV Media Hackathon ซึ่งเปิดโอกาสให้นักเรียนและนักศึกษาสร้างสรรค์ผลงานในรูปแบบละครเวที บอร์ดเกม และวิดีโอสั้น รวมถึงการบูรณาการความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐ สถานศึกษา และภาคีเครือข่าย เพื่อขับเคลื่อนการป้องกันโรคอย่างเป็นระบบในระดับพื้นที่
การจัดมหกรรมครั้งนี้สะท้อนถึงความร่วมมือของทุกภาคส่วนในการยกระดับการรับรู้ด้านสุขภาพของประชาชน พร้อมสร้างเครือข่ายเยาวชนคนรุ่นใหม่ให้เป็นกำลังสำคัญในการรณรงค์ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภค ลดความเสี่ยงจากโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี และร่วมขับเคลื่อนเป้าหมาย “ISAN ZERO OV” เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีของประชาชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนืออย่างยั่งยืน
